Rente, onrust en olie: één rode draad
In het kort
Deze week gaf de Amerikaanse lange rente de toon aan. Die liep verder op, en de stijging zat bijna helemaal in de reële rente: de vergoeding die beleggers vragen bovenop inflatie. Dat is de rode draad van deze editie. De VIX, de graadmeter voor verwachte onrust op de aandelenmarkt, reageerde licht, zonder paniek. En de dure olie houdt de inflatie in de eurozone boven het doel van de ECB, terwijl de Europese beleidsrente eronder blijft. In de rubriek "Uitgelicht" laten we zien hoe rente en krediet bij een grote bank terechtkomen: JPMorgan Chase, dat op 13 oktober de cijfers over het derde kwartaal publiceert.
1. De lange rente zet de toon, en het is de reële rente die stijgt
De Amerikaanse 10-jaarsrente liep deze week verder op, naar 5,29%, het hoogste niveau sinds 2002. Opvallend is wat er níét bewoog. De korte rente bleef vrijwel gelijk, en de inflatie die beleggers voor de komende tien jaar verwachten ook.
Bron: Federal Reserve Bank of St. Louis (FRED), reeksen DGS10, DGS2, T10Y2Y, T10YIE en DFF, stand 30-09-2026. "Hoogste niveau sinds 2002": FRED DGS10, volledige reeks vanaf 1962. Europese rente: ECB, AAA-rentecurve op tien jaar, stand 30-09-2026.
Hoe lees je dit? Dat de rentecurve steiler wordt, is op zichzelf niet bijzonder. Hoe dat gebeurt, is wel belangrijk. Meestal wordt de curve steiler doordat de korte rente daalt, bijvoorbeeld als een centrale bank gaat verlagen. Nu gebeurt het omgekeerde: de lange kant loopt op, terwijl de korte rente stilstaat. De markt rekent dus niet op snelle renteverlagingen.
Omdat de inflatieverwachting nauwelijks bewoog, komt de stijging vrijwel helemaal uit de reële rente. Dat is wat een Amerikaanse staatsobligatie na inflatie naar verwachting oplevert. Beleggers gebruiken die vaak als maatstaf om andere beleggingen mee te vergelijken. Stijgt die maatstaf, dan moeten andere beleggingen meer bieden om aantrekkelijk te blijven. De Europese lange rente ligt duidelijk lager dan de Amerikaanse. De twee rentemarkten bewegen dus niet in hetzelfde tempo.
Waarom dit ertoe doet: een hogere rente betekent dat toekomstige winsten minder waard zijn in het heden, en dat bestaande obligaties in waarde dalen. Dat raakt de waardering van aandelen. Daarmee komen we bij de VIX.
2. De VIX reageert, maar vanaf een laag niveau
De VIX liep deze week iets op, maar blijft onder de 20, het niveau dat vaak als grens naar een onrustiger markt geldt. In de grafiek zie je dat hij ver onder de piek van maart blijft.
Bron: Cboe Global Markets via FRED, reeks VIXCLS, stand 01-10-2026.
Hoe lees je dit? De VIX meet hoeveel beweging de optiemarkt de komende weken verwacht in de S&P 500, afgeleid uit optieprijzen. Het is geen voorspelling van de richting: de VIX zegt niets over omhoog of omlaag, alleen over hoe groot de bewegingen kunnen worden. De optiemarkt rekent nu dus op wat meer beweging dan een week eerder, zonder paniek.
Het verband met thema 1 is direct. Als de lange rente hard stijgt, groeit de onzekerheid over twee dingen: wat aandelen waard zijn en wat herfinancieren gaat kosten. Een VIX die oploopt vanaf een laag niveau past bij die onrust, ook als het niveau zelf nog gematigd is.
Waarom dit ertoe doet: de rente is niet de enige bron van druk. Ook de olieprijs speelt mee, en die raakt Europa harder dan de VS.
3. Olie en inflatie: de ECB staat voor een lastiger afweging dan de Fed
Olie is sinds eind 2025 fors duurder geworden, ook al ligt de prijs inmiddels onder de piek van april. Dat werkt via energie en transport door in de prijzen. De inflatie in de eurozone liep in september op naar 3,8%, ruim boven het doel van de ECB.
Bron: Brent: FRED DCOILBRENTEU (U.S. Energy Information Administration), stand 29-09-2026. Inflatie eurozone en Nederland: Eurostat, prc_hicp_minr, snelle raming september 2026. Inflatie VS: FRED CPIAUCSL, augustus 2026, eigen berekening. Depositorente: ECB, stand 02-10-2026. Fed funds: FRED DFF, stand 30-09-2026. Werkloosheid Nederland: Eurostat, une_rt_m, augustus 2026.
Hoe lees je dit? Olie werkt met vertraging door in de inflatie. Daarom loopt de inflatie nog op, terwijl de olieprijs sinds april al wat gezakt is. De Nederlandse inflatie beweegt al maanden grillig rond de 3%, zonder duidelijke richting.
Interessanter is de vergelijking met de beleidsrente. Trek je de inflatie af van de rente die een centrale bank vraagt, dan zie je hoe streng of ruim die bank feitelijk is. In de eurozone blijft de beleidsrente onder de inflatie, dus is het beleid per saldo ruim. In de VS ligt de beleidsrente er net boven. Met dezelfde olieprijs staat de ECB daardoor voor een scherpere afweging dan de Fed. Een krappe Nederlandse arbeidsmarkt maakt het bovendien lastiger dat de inflatie vanzelf daalt.
Tot slot het verband met thema 1. In de VS bleef de inflatieverwachting rustig, ondanks de dure olie. De markt ziet de olieprijs dus vooralsnog niet als een blijvend inflatieprobleem, maar vraagt wel een hogere reële rente.
Uitgelicht
We kiezen dit bedrijf omdat het de thema's van deze week zichtbaar maakt, niet om een oordeel over het aandeel te geven. De nieuwste cijfers zijn die over het tweede kwartaal van 2026. De cijfers over het derde kwartaal volgen op 13 oktober.
JPMorgan Chase (VS): wat rente en krediet met een bank doen
Wat het bedrijf doet. JPMorgan Chase is de grootste bank van de Verenigde Staten, gemeten naar balanstotaal (Federal Reserve, Large Commercial Banks, stand 31 maart 2026). Het verdient geld met leningen en spaargeld, met zakenbankieren en handel, en met vermogensbeheer.
Waarom nu. Een bank verdient een groot deel van haar geld aan het verschil tussen de rente die ze ontvangt en de rente die ze betaalt. In thema 1 zagen we de Amerikaanse lange rente verder oplopen. Een bank als JPMorgan zit precies op dat kruispunt van rente en krediet. Drie dingen helpen om de cijfers van 13 oktober zelf te lezen.
1. De rentemotor draait harder
De netto rentebaten zijn wat de bank verdient aan het verschil tussen de rente op leningen en de rente op spaargeld. Ze stonden een jaar lang stil en lopen sinds het derde kwartaal van 2025 op, tot een niveau dat 9% hoger ligt dan in het derde kwartaal van 2024.
Bron: JPMorgan Chase, 10-Q en 10-K via SEC EDGAR (ingediend 30-10-2024 t/m 06-08-2026). Gearceerde Q4-staven: jaarcijfer min Q1 t/m Q3, eigen berekening.
2. De buffer voor slechte leningen piekte en zakte weer
De voorziening voor kredietverliezen is het bedrag dat de bank opzij zet voor leningen die mogelijk niet worden terugbetaald. Eind 2025 liep die duidelijk op. In de eerste helft van 2026 lag hij weer duidelijk lager.
Bron: JPMorgan Chase, 10-Q en 10-K via SEC EDGAR (ingediend 30-10-2024 t/m 06-08-2026). Gearceerde Q4-staven: jaarcijfer min Q1 t/m Q3, eigen berekening.
3. De kapitaalbuffer daalt al zes kwartalen
De CET1-ratio meet hoeveel eigen kapitaal van de hoogste kwaliteit de bank heeft tegenover haar risico's. Die daalt al zes kwartalen op rij. Dat kan komen door meer leningen, door de inkoop van eigen aandelen of door dividend. Welke oorzaak speelt, licht de bank zelf toe bij haar cijfers.
Bron: JPMorgan Chase, Financial Supplement bij de 8-K via SEC EDGAR (11-10-2024 t/m 14-07-2026), gestandaardiseerde methode. JPMorgan noemt elke ratio zelf een schatting.
Kanttekening bij de winst. De winst over het tweede kwartaal van 2026 is hoger door een eenmalige winst op Visa-aandelen. Daarom laten we de winst hier als staafje weg.
Het aandeel over een jaar. De koersgrafiek laat zien dat een jaarrendement weinig zegt over de weg ernaartoe. Eerst een daling tot het voorjaar, daarna een duidelijke stijging tot half augustus en sindsdien weer lager. Kijk daarom naar het hele verloop, niet alleen naar begin en eind.
JPMorgan Chase (NYSE: JPM), slotkoers per handelsdag in dollars, 3 oktober 2025 tot en met 2 oktober 2026, zonder dividend. Bron: Massive, slotkoersen t/m 2 oktober 2026.
Wat moet goed gaan voor de resultaten van de bank. De rentebaten blijven op peil, en de voorziening voor kredietverliezen loopt niet opnieuw op.
Wat kan tegenvallen voor de resultaten van de bank. Een nieuwe stijging van de voorzieningen, zoals eind 2025, of een kapitaalbuffer die verder zakt.
Vragen om zelf na te gaan op 13 oktober:
- Stijgen de netto rentebaten opnieuw?
- Blijft de voorziening voor kredietverliezen laag, of loopt die weer op zoals eind 2025?
- Is de CET1-ratio verder gedaald, en zegt de bank waarom?
- Hoeveel van de winst komt uit eenmalige posten?
Bron: JPMorgan Chase via SEC EDGAR: 10-Q over het tweede kwartaal van 2026 (ingediend 06-08-2026) en Financial Supplement Q2 2026 (8-K, 14-07-2026). Datum Q3-cijfers: JPMorgan, 17-09-2026.
Belangen: zie de belangenregel onderaan deze nieuwsbrief.
Om te volgen
- Inflatie in de eurozone: na de snelle raming voor september volgen de definitieve cijfers. Daaraan zie je of de oploop doorzet.
- De Amerikaanse 10-jaarsrente: blijft de stijging uit de reële rente komen, of gaat ook de inflatieverwachting bewegen?
- De VIX: blijft die onder het niveau dat vaak als grens naar een onrustiger markt geldt?
- JPMorgan, dinsdag 13 oktober: de cijfers over het derde kwartaal openen het cijferseizoen van de Amerikaanse banken. Kijk naar de rentebaten, de voorziening voor kredietverliezen en de kapitaalbuffer.
Tot volgende week,
Het team van Beleggingsinstituut
Disclaimer
Deze nieuwsbrief van Beleggingsinstituut is uitsluitend bedoeld als educatie en algemene informatie. De inhoud is geen persoonlijk beleggingsadvies en geen aanbeveling om financiële instrumenten te kopen, verkopen of aan te houden. Er is geen rekening gehouden met jouw persoonlijke situatie, doelen of risicobereidheid. Beleggen brengt risico's met zich mee; je kunt je inleg gedeeltelijk of volledig verliezen, en bij producten met hefboom zelfs meer dan je inleg. Het bedrijf in de rubriek "Uitgelicht" is gekozen omdat het het thema van de editie illustreert. Die keuze is geen oordeel over het aandeel en geen aanbeveling. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Cijfers zijn ontleend aan de vermelde bronnen op de vermelde datum; zie de bronvermelding bij elk onderdeel. Hebben Beleggingsinstituut of de makers van deze nieuwsbrief een positie in een besproken aandeel, dan staat dat bij dat aandeel vermeld.
Belangen
Editie 02. Cijfers tot en met 2 oktober 2026. Gepubliceerd op 3 oktober 2026, 14:20. Beleggingsinstituut en de makers van deze nieuwsbrief handelen niet in het uitgelichte aandeel (JPMorgan Chase) vanaf de keuze voor dit aandeel tot minstens 2 handelsdagen na publicatie.
Uitgave van Beleggingsinstituut B.V., Bellstraat 5A, Volendam (KvK 52690822). Contact: info@beleggingsinstituut.nl.