Participaties: wat zijn het en hoe beleg je erin?
Wat zijn participaties in een beleggingsfonds? Hoe de waarde (NAV) ontstaat en het verschil met een aandeel of ETF.
Wie belegt in een beleggingsfonds, krijgt participaties. Een participatie is een deelbewijs in een beleggingsfonds. Leg je geld in bij een fonds, dan krijg je participaties die samen jouw deel van het fondsvermogen vormen. De waarde van een participatie stijgt en daalt mee met de beleggingen in het fonds. Bron: AFM, brochure Verstandig beleggen.
In dit artikel lees je hoe beleggen in participaties werkt, hoe de waarde van een participatie in een beleggingsfonds ontstaat en wat het verschil is met een aandeel of ETF.
Wat is een participatie?
Een beleggingsfonds bundelt het geld van veel beleggers en belegt dat in bijvoorbeeld aandelen, obligaties of vastgoed. Het totale vermogen van het fonds is verdeeld in gelijke delen. Zo'n deel heet een participatie, ook wel deelnemingsrecht of deelbewijs genoemd. Wie participaties heeft, is voor een evenredig deel eigenaar van wat het fonds bezit.
Het verschil met een gewoon aandeel zit in wat je bezit. Met een aandeel ben je mede-eigenaar van één bedrijf, zoals uitgelegd in ons artikel over de aandeelhouder. Met een participatie ben je mede-eigenaar van een fonds dat zelf in tientallen of honderden beleggingen tegelijk zit.
Hoe werkt beleggen met participaties?
Je legt een bedrag in bij een fonds. Het fonds rekent uit hoeveel participaties je daarvoor krijgt, op basis van de actuele waarde per participatie:
Aantal participaties = inleg ÷ waarde per participatie
Fictief voorbeeld. Je legt € 1.000 in bij fonds Y. De waarde per participatie is die dag € 25. Je krijgt dan 1.000 ÷ 25 = 40 participaties. Stijgt de waarde per participatie later naar € 27,50, dan zijn jouw 40 participaties € 1.100 waard. Daalt de waarde naar € 22, dan is je belang nog € 880 waard.
Bij veel fondsen kun je ook delen van een participatie krijgen, bijvoorbeeld 40,37 stuks. Of dat kan, verschilt per fonds en per aanbieder.
Wat bepaalt de waarde van een participatie?
De waarde van een participatie heet de intrinsieke waarde of NAV (Net Asset Value). Die wordt zo berekend:
NAV per participatie = (waarde van alle beleggingen − schulden en kosten) ÷ aantal uitstaande participaties
Fictief voorbeeld. Fonds Y heeft beleggingen met een waarde van € 51 miljoen en € 1 miljoen aan schulden en nog te betalen kosten. Er staan 2 miljoen participaties uit. De NAV is dan (51 − 1) ÷ 2 = € 25 per participatie.
Stijgen de koersen van de beleggingen in het fonds, dan stijgt de NAV. Dalen ze, dan daalt de NAV. Veel fondsen berekenen de NAV dagelijks. Ook uitgekeerd dividend en kosten beïnvloeden de waarde.
Participatie, aandeel of ETF: wat is het verschil?
Een ETF-aandeel is in de kern ook een deelbewijs in een fonds. Het verschil is dat een ETF op de beurs wordt verhandeld, met een beurskoers die rond de NAV schommelt. Bij een traditioneel beleggingsfonds handel je meestal rechtstreeks met het fonds, tegen de NAV. Meer daarover lees je in het verschil tussen een ETF en een beleggingsfonds en in wat is een ETF.
| Aandeel | Participatie (beleggingsfonds) | ETF-aandeel | |
|---|---|---|---|
| Je bent mede-eigenaar van | Eén bedrijf | Een fonds met veel beleggingen | Een fonds met veel beleggingen |
| Spreiding binnen één stuk | Geen | Ja, afhankelijk van het fonds | Ja, afhankelijk van de index of het fonds |
| Prijs | Beurskoers | Meestal de NAV | Beurskoers rond de NAV |
| Waar verhandeld | Beurs | Meestal via het fonds of de aanbieder | Beurs |
| Beheerkosten | Geen fondskosten | Lopende kosten van het fonds | Lopende kosten van het fonds |
Open-end en closed-end fondsen: uitgifte en inkoop van participaties
Hoe je participaties krijgt en weer van de hand doet, hangt af van het type fonds:
- Open-end fonds: het fonds geeft doorlopend nieuwe participaties uit als beleggers geld inleggen en neemt participaties terug als beleggers geld opnemen. Het aantal participaties verandert dus voortdurend. Zie ook ons artikel over het open fonds voor gemene rekening.
- Closed-end fonds: het fonds heeft een vast aantal participaties. Wie wil toetreden of eruit wil, handelt met andere beleggers, vaak via de beurs. De prijs kan dan afwijken van de NAV, met een premie of een korting (discount). Lees meer over het closed-end beleggingsfonds.
Bij sommige fondsen, zoals bepaalde vastgoed- of private-equityfondsen, kun je participaties niet op elk moment teruggeven. Het fondsprospectus beschrijft wanneer en hoe dat wel kan.
Kosten en risico's
Ook bij participaties betaal je kosten. De belangrijkste zijn:
- Lopende kosten: een jaarlijks percentage voor beheer en administratie, dat de fondsbeheerder uit het fondsvermogen haalt.
- Op- en afslag: sommige fondsen rekenen bij uitgifte een opslag en bij inkoop een afslag, om transactiekosten van het fonds te dekken.
- Transactiekosten van je bank of broker.
Het grootste risico is koersrisico: de waarde van een participatie kan dalen, ook flink. Spreiding binnen een fonds verkleint het risico van één bedrijf, maar biedt geen bescherming tegen een daling van de hele markt. Bij closed-end en niet-beursgenoteerde fondsen speelt daarnaast liquiditeitsrisico: het kan lastig zijn om snel tegen een redelijke prijs uit het fonds te gaan.
Participaties buiten beleggingsfondsen
Het woord participatie kom je ook tegen bij vastgoedfondsen, crowdfundingprojecten en private equity. Ook daar gaat het om een deelbewijs in een gezamenlijk vermogen. Zulke participaties zijn vaak minder makkelijk verhandelbaar. Wie passief en breed gespreid wil beleggen, komt participaties vooral tegen bij indexbeleggen.
Veelgestelde vragen
Krijg je dividend op participaties?
Dat hangt af van het fonds. Een uitkerend (distribuerend) fonds keert dividend uit aan de participanten. Een kapitaliserend (accumulerend) fonds herbelegt het dividend, waardoor de NAV stijgt.
Wat betekent "kapitaliserend" bij een fonds?
Het fonds keert ontvangen dividenden niet uit, maar belegt ze opnieuw. Je ziet het rendement dan terug in de waarde van je participaties.
Zijn participaties veilig?
Niet in de zin dat de waarde vaststaat. De waarde van een participatie beweegt mee met de beleggingen van het fonds en kan dalen. Je kunt dus minder terugkrijgen dan je hebt ingelegd.
Kun je participaties altijd teruggeven?
Bij een open-end fonds meestal op handelsdagen, via het fonds. Bij een closed-end fonds handel je met andere beleggers en ben je afhankelijk van vraag en aanbod.
Educatief, geen beleggingsadvies. Beleggen kent risico's; je kunt geld verliezen. Hebben personeelsleden of Beleggingsinstituut een positie in een besproken aandeel, dan staat dat bij dat aandeel vermeld.